“Het dakje lijkt stilaan weg te rotten”: stad plant restauratie weeskapel in Heembeemd

"Het dakje lijkt stilaan weg te rotten": stad plant restauratie weeskapel in Heembeemd

Een kleine straatkapel in de Heembeemd dreigt stilletjes aan haar einde te komen, tenzij de stad ingrijpt. De kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Troost, bevestigd tegen de tuinmuur van de vroegere Sint-Romboutskliniek, verkeert in zorgwekkende staat. Het houten baldakijn dat het beeld van Maria met Kind beschermt, vertoont duidelijke tekenen van verrotting. Buurtbewoners sloegen alarm, en hun bezorgdheid bereikte al snel het stadsbestuur. Nu lijkt er eindelijk schot in de zaak te komen, al is de weg naar een volledig gerestaureerde kapel nog lang.

Buurtbewoners trokken aan de alarmbel

Het is aan de oplettendheid van enkele bewoners uit de buurt te danken dat dit stukje erfgoed nu toch de nodige aandacht krijgt. Zij merkten op dat het houten dakje van de straatkapel er allesbehalve goed bij staat en contacteerden gemeenteraadslid Anne Delvoye van N-VA. Die besloot het signaal serieus te nemen en stelde de kwestie voor aan het stadsbestuur. "Het dakje lijkt wel weg te rotten", formuleerde ze het probleem scherp tijdens de gemeenteraad, en ze vroeg of de stad zo snel mogelijk de nodige stappen kon ondernemen om het erfgoed te inspecteren en verder verval te voorkomen. Delvoye benadrukt dat erfgoed in de publieke ruimte geen luxe is, maar een gedeelde verantwoordelijkheid van de samenleving.

De vraag leek eenvoudig genoeg, maar al snel bleek er een juridisch complicatie om de hoek te loeren. Schepen van Erfgoed Greet Geypen van Voor Mechelen legde uit dat de situatie niet zo zwart-wit is als men op het eerste gezicht zou denken. De muur waaraan de kapel hangt, is weliswaar eigendom van de stad, maar dat wil niet automatisch zeggen dat de kapel zelf ook stadspatrimonium is. In de aankoopakte van het betrokken perceel wordt over de kapel met geen woord gerept. Bovendien wijst alles erop dat het onderhoud al geruime tijd volledig is stilgevallen, zonder dat iemand verantwoordelijkheid lijkt op te nemen.

Een weeskapel zonder eigenaar

De schepen gebruikte een term die wellicht niet iedereen kent, maar die in erfgoedkringen een heel duidelijke betekenis heeft. Ze omschreef de kapel als een zogeheten "weeskapel", een religieus straaterfgoedobject waarvan geen eigenaar meer bekend of aanspreekbaar is. Zulke kapellen duiken vaker op in stedelijke en landelijke omgevingen, en ze vertegenwoordigen vaak een stuk lokale devotiegeschiedenis dat dreigt te verdwijnen bij gebrek aan een verantwoordelijke beheerder. Opvallend is dat precies dit soort kwetsbaar erfgoed het vaakst het onderspit delft, omdat niemand zich officieel geroepen voelt om in te springen.

Toch wil de stad Mechelen in dit geval niet werkeloos toekijken. Geypen maakte duidelijk dat het stadsbestuur op korte termijn wil onderzoeken hoe de kapelconstructie op een zorgvuldige manier kan worden gedemonteerd. Indien mogelijk gebeurt dat met de eigen technische diensten, zodat de verschillende onderdelen grondig kunnen worden beoordeeld. Daarna worden de noodzakelijke restauratiewerken nauwkeurig in kaart gebracht, en op basis van dat onderzoek worden offertes opgevraagd bij gespecialiseerde restauratoren. Het streefdoel is ambitieus maar concreet: een volledig gerestaureerde kapel die in het voorjaar van 2027 opnieuw op haar plaats staat.

Erfgoed verdient meer dan goede bedoelingen

Voor de Mechelaars in de buurt van de Heembeemd betekent dit nieuws meer dan alleen de redding van een kapelletje. Het gaat om de vraag hoe een stad omgaat met de kleine, ogenschijnlijk onbelangrijke hoekjes van haar historisch weefsel. Straatkapellen als deze zijn levende getuigen van eeuwenoude volksdevotie en maken deel uit van de identiteit van een wijk. Ondertussen zijn er in Mechelen en omgeving meerdere van zulke objecten die in een grijze zone zitten, zonder duidelijke eigenaar en zonder structureel onderhoud. De aanpak van deze weeskapel in de Heembeemd kan een precedent scheppen voor hoe de stad in de toekomst met vergelijkbaar erfgoed omgaat.

Gemeenteraadslid Delvoye reageert alvast tevreden op de aangekondigde maatregelen. "Ik ben blij dat de stad nu concrete stappen zet om dit waardevolle stukje erfgoed te bewaren", laat ze weten, en ze voegt er meteen aan toe dat ze de verdere opvolging van dit dossier van nabij zal blijven volgen. Bovendien is de zaak hiermee nog niet afgesloten, want de vraag van wie de kapel nu precies eigendom is, blijft voorlopig onbeantwoord. Het juridische plaatje kan in de toekomst nog voor bijkomende discussies zorgen, zeker als er een restauratiefactuur op tafel komt.

De komende maanden zal de technische dienst van de stad zich over de kapel buigen. Als alles vlot verloopt, gaat de restauratie nog dit najaar of begin 2027 van start, zodat het beeld van Onze-Lieve-Vrouw van Troost met Kind hopelijk tijdig voor de lente opnieuw zijn vertrouwde stek inneemt. De buurtbewoners die de noodklok luidden, mogen alvast voorzichtig hopen op een goed einde.