Het ene klaslokaal is het andere niet: zo scoort Mechelen op gelijke kansen in het onderwijs

Mechelen kleurt donkerder op de onderwijskaart van Vlaanderen

Mechelen staat voor een flinke onderwijsuitdaging. Nieuwe cijfers uit de HLN Schoolwijzer en de databank 'Provincies in Cijfers' tonen aan dat een significant deel van de Mechelse schoolkinderen opgroeit in omstandigheden die hun schoolloopbaan bemoeilijken. De zogenoemde Onderwijskansarmoede-indicator, kortweg OKI, ligt in Mechelen merkelijk hoger dan het Vlaamse gemiddelde, zowel in het basis- als in het secundair onderwijs. Dat betekent concreet dat leerkrachten in Mechelse klassen vaker te maken krijgen met leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, en dat scholen meer inspanningen moeten leveren om elk kind gelijke kansen te bieden.

De OKI is een meetinstrument van de Vlaamse overheid dat vier aspecten uit de thuissituatie van kinderen samenvoegt tot één score. Het gaat om het opleidingsniveau van de moeder, de taal die thuis wordt gesproken, het recht op een schooltoeslag en de mate van schoolse achterstand in de buurt waar het kind woont. Onderwijssociologe Mieke Van Houtte van de Universiteit Gent benadrukt dat deze vier factoren samen een betrouwbaar beeld schetsen van de drempels die leerlingen ervaren. "We weten uit onderzoek dat deze kenmerken bepalend zijn voor hoe een schoolloopbaan verloopt," klinkt het. Ze zijn bovendien de basis voor het beleid rond Gelijke Onderwijskansen, waarmee scholen extra middelen en omkadering kunnen ontvangen om kwetsbare leerlingen te begeleiden.

Mechelse cijfers liggen gevoelig hoger dan Vlaams gemiddelde

In het Mechelse basisonderwijs heeft ruim een kwart van alle leerlingen, namelijk 25,7 procent, een moeder zonder diploma hoger secundair onderwijs. Bijna de helft van de Mechelse lagere schoolkinderen, goed voor 47,3 procent, ontvangt een schooltoeslag. Opvallend is ook dat 25,6 procent thuis geen Nederlands spreekt, en dat maar liefst 38,4 procent van de basisschoolleerlingen woont in een wijk waar schoolse achterstand sterk aanwezig is. Samen resulteren die cijfers in een gemiddelde OKI-score van 1,37 voor het Mechelse basisonderwijs. Het Vlaamse gemiddelde bedraagt slechts 1,07, wat aantoont hoe ver Mechelen boven de norm uitsteekt.

Het secundair onderwijs in Mechelen volgt een gelijkaardig patroon. Van de Mechelse middelbare scholieren heeft 24,6 procent een moeder zonder diploma hoger secundair onderwijs, terwijl 44,5 procent een schooltoeslag geniet. Intussen spreekt 23,6 procent thuis een andere taal dan het Nederlands, en woont 31,6 procent in een buurt die gekenmerkt wordt door verhoogde schoolachterstand. De OKI-score voor het secundair onderwijs in Mechelen komt uit op 1,24, tegenover een Vlaams gemiddelde van 1,08. Tegelijk mogen we niet vergeten dat een kind op meerdere criteria tegelijk kan scoren, wat de persoonlijke uitdagingen nog complexer maakt.

"Dit zijn geen abstracte getallen," zegt fictief schepen van Onderwijs Fatima El Mansouri. "Achter elk procent zitten kinderen met dromen en talenten die soms niet de kans krijgen om voluit te bloeien. Als stad willen wij er alles aan doen om die kloof te dichten, in samenwerking met onze scholen en het bredere welzijnsnetwerk."

Thuistaal als cruciale factor in de schoolloopbaan

Een van de meest opvallende bevindingen is het effect van de thuistaal op de kans om zonder diploma te eindigen. Wie thuis nooit Nederlands spreekt, loopt drie keer meer risico om de schoolbanken te verlaten zonder enig diploma, namelijk 25 procent tegenover slechts 7 procent bij kinderen die thuis wel Nederlands spreken. In Mechelen, een stad die van oudsher een diverse bevolking telt, is dit een realiteit die veel leerkrachten dagelijks meemaken. Bovendien vraagt dit extra inspanningen op het vlak van taalondersteuning, iets wat scholen niet altijd even gemakkelijk kunnen bolwerken met de beschikbare middelen.

Directeur van een Mechelse basisschool, Johan Vertommen, herkent de cijfers maar al te goed. "In onze school hebben we klassen waar meer dan de helft van de kinderen thuis een andere taal spreekt dan het Nederlands. Dat is een verrijking op cultureel vlak, maar het vraagt ook heel wat van onze leerkrachten en zorgcoördinatoren. Gelukkig krijgen we via het GOK-beleid extra ondersteuning, maar de noden zijn groot." Hij benadrukt ondertussen dat de betrokkenheid en de inzet van ouders uit diverse achtergronden vaak onderschat worden. "De meeste ouders willen het beste voor hun kind. Ze botsen alleen soms op drempels die ze zelf niet kunnen wegnemen."

Gelijke kansen als stedelijke prioriteit

De hogere OKI-scores dwingen Mechelen tot een gerichte aanpak. Scholen die veel leerlingen tellen met een hoge OKI-score, ontvangen extra GOK-omkadering van de overheid, wat hen in staat stelt bijkomende zorgkrachten en taalcoaches in te zetten. Toch blijft de vraag of die middelen voldoende zijn om het verschil te maken in een stad waar de uitdagingen zo zichtbaar aanwezig zijn. Bovendien speelt ook de bredere sociale context een rol: armoede, werkloosheid en beperkte toegang tot culturele activiteiten buiten de schoolpoort hebben een directe weerslag op wat kinderen binnen de school kunnen bereiken.

Mechelen heeft de voorbije jaren al geïnvesteerd in initiatieven zoals gratis lessen Nederlands voor ouders, brede schoolprojecten en naschoolse opvang in kwetsbare wijken. Toch tonen de huidige cijfers aan dat er nog een lange weg te gaan is. "We mogen tevreden zijn met wat we al bereikt hebben, maar zelfgenoegzaamheid is het laatste wat we kunnen gebruiken," aldus schepen El Mansouri. "De schoolpoort moet voor elk kind even wijd openstaan, ongeacht wie zijn ouders zijn of welke taal hij thuis spreekt."

Met het nieuwe schooljaar 2026-2027 in aantocht werken stad Mechelen en de lokale onderwijskoepels aan een verfijnd actieplan dat gericht inspeelt op de meest kwetsbare groepen. Daarin worden buurtgerichte aanpakken gekoppeld aan ondersteuning binnen de schoolmuren. De OKI-cijfers zullen opnieuw worden opgevolgd en vergeleken met die van voorgaande jaren, zodat beleidsmakers kunnen bijsturen waar nodig. Want het ene klaslokaal is inderdaad het andere niet, maar het is wel de bedoeling dat elk kind er uiteindelijk dezelfde kansen krijgt.