Natuurpunt slaat alarm over nieuw decreet: “Ook Mechelse natuurgebieden en stadsbossen dreigen op slot te gaan”

Natuurpunt slaat alarm over nieuw decreet: "Ook Mechelse natuurgebieden en stadsbossen dreigen op slot te gaan"

Maandagochtend trokken vrijwilligers en medewerkers van Natuurpunt naar het Mechels Broek met een duidelijke en dringende boodschap voor Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns: sluit onze natuur niet op. Ze plaatsten er opvallende panelen met afbeeldingen van dieren in kooien met handboeien, een pijnlijk scherp beeld van wat er volgens de natuurvereniging te gebeuren staat als een nieuw Vlaams decreet ongewijzigd wordt goedgekeurd. Want de gevolgen zouden ook in Mechelen voelbaar zijn, waar stadsbossen en waardevolle natuurgebieden mogelijk op slot dreigen te gaan.

Een decreet met onverwachte gevolgen

Het nieuwe decreet waar Natuurpunt zich zorgen over maakt, draait in essentie om een zogenaamd voorkooprecht voor landbouwers. Het idee op zich klinkt sympathiek: jonge boeren moeten meer kansen krijgen om landbouwgronden te verwerven, zodat ze niet voortdurend het onderspit delven tegenover kapitaalkrachtige investeerders of welgestelde mensen die op het platteland willen wonen. Toch zit er volgens Natuurpunt een fundamenteel probleem in de manier waarop die maatregel nu is uitgewerkt. In de praktijk zullen jonge landbouwers er nauwelijks voordeel uit halen, omdat ze simpelweg niet de financiële slagkracht hebben om op te boksen tegen grote industriële bedrijven of vermogende particulieren. Het gevolg is dat het decreet voornamelijk diegenen treft die er helemaal niet de bedoeling van waren: natuurverenigingen die gronden willen aankopen om natuur te herstellen of uit te breiden.

Algemeen directeur Noah Janssen van Natuurpunt formuleert het scherp. "Jonge landbouwers steunen is op zich een goede zaak, maar hoe de maatregel nu in de steigers staat, zal dat vooral natuuruitbreiding onmogelijk maken, zonder dat de jonge landbouwer noodzakelijk toegang krijgt tot betere landbouwgronden. Kortom, symboolpolitiek waar niemand iets mee wint." Bovendien wijst Janssen op een bijzonder pervers neveneffect van het decreet. Ideale locaties voor natuurherstel, zoals valleien, gebieden rond waterlopen of gronden die grenzen aan bestaande natuurgebieden, komen straks niet meer in aanmerking voor aankoop door natuurorganisaties. En dat enkel en alleen omdat die gronden in verouderde gewestplannen uit de jaren zeventig van de vorige eeuw niet als natuurzone werden ingekleurd. Die plannen dateren uit een tijd dat klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en wateroverlast nog nauwelijks op de politieke agenda stonden.

Mechelen betaalt de prijs

Voor Mechelen is dat bijzonder pijnlijk. De stad heeft de voorbije jaren fors ingezet op de uitbouw van groengebieden, stadsbossen en natuurverbindingen. Het Mechels Broek, de Vrijbroekparkzone en diverse kleinere groene longentjes in en rond de stad zijn voor duizenden Mechelaars dagelijks een uitlaatklep. Tegelijk vervullen ze een cruciale rol in het opvangen van hittestress, het bufferen van regenwater en het beschermen van de stad tegen overstromingen. Als Natuurpunt straks geen gronden meer kan aankopen die grenzen aan die bestaande gebieden, stokt de groei van dat groene netwerk. "Als je ideale locaties voor natuurherstel uitsluit, mis je een kans om Vlaanderen, en steden als Mechelen, weerbaarder te maken voor droogte, hitte en wateroverlast", benadrukt Janssen.

Ondertussen groeit ook bij buurtbewoners de bezorgdheid. Marie, een Mechelaar die regelmatig door het Mechels Broek wandelt, verwoordt het gevoel van velen. "Dit gebied is onze groene longen, het is de plek waar we even kunnen ademhalen, letterlijk en figuurlijk. Als die natuur niet meer kan groeien, verliest Mechelen iets onvervangbaars." Opvallend is dat de timing van dit decreet haaks staat op de beloftes die de Vlaamse regering zelf deed in het kader van klimaatadaptatie en de strijd tegen overstromingen. Terwijl er langs de ene kant middelen worden beloofd via initiatieven als de Blue Deal, dreigt men langs de andere kant het instrument weg te nemen waarmee natuur effectief kan worden uitgebreid.

Investering, geen kost

Natuurpunt hamert er bovendien op dat het dwarsbomen van natuurherstel ook economisch een slechte zaak is. Het gerenommeerde onderzoeksinstituut VITO berekende dat elke euro die in natuurherstel wordt geïnvesteerd, minstens acht euro oplevert. Die return on investment komt er in de vorm van lagere gezondheidskosten, minder schade door overstromingen en een betere bescherming tegen periodes van watertekort. "Natuurherstel is geen kost, maar een investering", zegt Janssen stellig. "Vandaag investeren is morgen een veelvoud uitsparen." Toch ziet de natuurvereniging dat budgetten binnen onder meer de Blue Deal en de stikstofaanpak onvoldoende zijn of niet effectief worden ingezet. Die combinatie, een remmend decreet én te weinig middelen, maakt de situatie voor natuur in Vlaanderen bijzonder precair.

Intussen kijkt Natuurpunt ook bezorgd naar de Europese ontwikkelingen. Vlaanderen zou druk uitoefenen om de Europese natuurherstelbescherming af te zwakken, op een moment dat net andere landen volop inzetten op de uitvoering ervan. Die houding staat haaks op de internationale verplichtingen die ook Vlaanderen heeft aangegaan.

Wat nu?

Natuurpunt roept minister Brouns expliciet op om het decreet grondig bij te sturen voor het te laat is. De actie in het Mechels Broek is een eerste signaal, maar de organisatie maakt duidelijk dat ze niet van plan is te zwijgen als de politiek niet luistert. De komende weken zullen gelijkaardige acties in andere Vlaamse natuurgebieden plaatsvinden, telkens met dezelfde boodschap: geef natuur ruimte, want zonder die ruimte betalen niet alleen planten en dieren de prijs, maar ook elke Mechelaar die rekent op propere lucht, koelte in de zomer en droge voeten na een regenbui.